كشف مراد و معناى آيه ، با توجه به قرائن متصل به آن و با توجه به حالت تركيبى و آيهء قبل و بعد آن ، تفسير گويند . زركشى در برهان مىگويد : « فالتفسير كشف المغلق من المراد بلفظه . » 108 « تفسير ، توضيح لفظ پيچيده و مشكل براى فهم مقصود آن مىباشد . » شيخ طوسى نيز در مقدمهء خويش مىگويد : « و المقصود من هذا الكتاب علم معانيه و فنون اغراضه . » 109 « هدف اين كتاب ( تبيان ) دانستن معانى قرآن و هنرها و ديگر صنايع ادبى آن است . » ب - تأويل اين واژه ، مشتقّ از ريشهء « اول » به معناى بازگشت به اصل مىباشد . 110 دو واژهء مذكور تا عصر شيخ ، به يك معنا به كار مىرفته ؛ چنان كه ابو عبيده و طبرى و خود شيخ نيز بدين معنا تصريح نموده‌اند 111 و نيز - ظاهرا - اين كلمه در خلال احاديث گوهربار ائمه اطهار - عليهم السلام - بيش از تفسير به چشم مىخورد . راغب اصفهانى در مقدمهء جامع التفاسير خود در توضيح اين لفظ گويد 112 : « حمل آيه بر وجوه محتمل در مواردى چون عمومات ، مشتركهاى لفظى و مجازات را تأويل گويند . » مرحوم فيض در مقدمهء اصفى ، تأويل را چنين تعريف مىكند 113 : « فانه يرجع الى ارادة بعض افراد المعنى العام و هو ما بطن عن افهام العوام و يقابل بالتنزيل . » « تأويل كه مقابل تنزيل است در مقام فهم بعضى از معانى لفظ عام است كه از درك عموم خارج است . » بنابراين مرز تفسير و تأويل روشن مىشود كه تفسير ، معنا را از لفظ و قرائن و سياق به دست مىآورد و تأويل به بيان وجوه محتمل در آيه مىپردازد ؛ بگونه‌اى كه از چارچوب شرع پا فراتر ننهد .